Periyodik kontrol nedir?
Periyodik kontrol, iş yerinde kullanılan iş ekipmanlarının; yönetmelikte öngörülen aralıklarla ve belirtilen yöntemlere uygun olarak yetkili kişilerce yapılan muayene, deney ve test faaliyetleridir. Amaç, ekipmanın kullanım sırasında insan sağlığı ve güvenliği açısından güvenli olup olmadığını belirlemektir.
Kısacası; bir vinç, forklift, yangın tüpü, kazan veya elektrik tesisatı gibi ekipmanların düzenli aralıklarla “sağlam ve güvenli mi?” diye resmî olarak kontrol edilmesidir. Sonuçlar kayıt altına alınır ve denetimlerde ibraz edilmek üzere saklanır.
Zorunlu mu? Yasal dayanak
Evet, periyodik kontrol kanunen zorunludur. İki temel mevzuata dayanır:
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — işverene, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama ve iş ekipmanlarının güvenli olmasını temin etme yükümlülüğü verir.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25/4/2013 tarih ve 28628 sayılı Resmî Gazete) — özellikle 7. madde ve EK-III, hangi ekipmanların, hangi sürelerde ve kimler tarafından kontrol edileceğini düzenler.
Bu yükümlülük; çalışan sayısı, tehlike sınıfı veya sektör fark etmeksizin, kapsamdaki ekipmanı kullanan tüm işyerleri için geçerlidir.
Hangi ekipmanlar periyodik kontrole tabidir?
Yönetmelik EK-III, kontrole tabi ekipmanları temel gruplar hâlinde sıralar:
- Basınçlı kap ve tesisatlar: buhar ve kalorifer kazanları, kompresör ve hava tankları, hidroforlar, genleşme tankları, taşınabilir gaz tüpleri, otoklavlar.
- Kaldırma ve iletme ekipmanları: vinçler, forkliftler, caraskallar, asansörler, kaldırma platformları, sapan/halat/zincir/kanca gibi kaldırma aksesuarları.
- Tesisatlar: elektrik iç tesisatı, topraklama tesisatı, yıldırımdan korunma (paratoner) tesisatı, akümülatör ve katodik koruma tesisatları, havalandırma/klima ve yangın tesisatları.
- Tezgâhlar ve makineler: ilgili standart ve üretici talimatlarına göre tespit edilen tezgâh ve makineler.
Periyodik kontrolü kim yapar?
Periyodik kontroller, herhangi biri tarafından değil; yönetmelik EK-III'te ekipman türüne göre belirtilen yetkili kişiler tarafından yapılır. Genel olarak:
- İlgili alanda makine, elektrik veya inşaat mühendisi, teknik öğretmen ya da tekniker / yüksek tekniker unvanına sahip olmak,
- İSG-KATİP sistemine kayıtlı olmak ve kayıt/belge şartlarını sağlamak gerekir.
Ayrıca, periyodik kontrol hizmeti verilmeden en geç 1 gün önce, işveren ile yetkili kişi/kuruluş arasında İSG-KATİP sistemindeki örneğe uygun bir sözleşme düzenlenip karşılıklı onaylanması gerekir.
Periyodik kontrol süreleri
Kontrol sıklığı ekipmana göre değişir. Temel kural şudur: süreler EK-III tablolarında ve ilgili ulusal/uluslararası standartlarda belirtilir; standartlarda bir süre belirtilmemişse azami 1 yıl esas alınır. Aşağıdaki tablo genel bir özet niteliğindedir:
| Ekipman grubu | Genel kontrol periyodu* |
|---|---|
| Basınçlı kaplar (kazan, kompresör, hidrofor, tank) | Standartta aksi yoksa yılda 1 (bazı kazan/tüplerde standarda göre daha sık) |
| Kaldırma ve iletme ekipmanları (vinç, forklift, caraskal, asansör) | Standartta aksi yoksa yılda 1 (test yükü ile) |
| Kaldırma aksesuarları (sapan, halat, zincir, kanca) | Standartta aksi yoksa yılda 1 |
| Elektrik iç tesisatı ve topraklama | Yılda 1 |
| Yıldırımdan korunma (paratoner) tesisatı | Yılda 1 |
| Yangın söndürme tüpü ve tesisatı | İlgili standarda göre (ör. TS ISO 11602-2) |
| Havalandırma / klima tesisatı | İlgili standart ve üretici talimatına göre |
*Bu tablo bilgilendirme amaçlıdır. Her ekipman için bağlayıcı süre; yönetmelik EK-III ve ilgili TS/EN standartları ile üretici talimatına göre belirlenir.
Bağlayıcı ve güncel metin için resmî kaynakları inceleyin: mevzuat.gov.tr (yönetmeliğin tam metni ve EK-III tabloları) · isekipmanlari.csgb.gov.tr (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — İş Ekipmanları) · Resmî Gazete.
Periyodik kontrol yapılmazsa ceza ve sorumluluk
Periyodik kontrolün yapılmaması yalnızca bir idari eksiklik değildir; hem para cezası hem de ciddi hukuki/cezai sorumluluk doğurur:
- İdari para cezası: 6331 sayılı Kanun uyarınca, kontrolü yapılmayan her ekipman/eksiklik için idari para cezası uygulanır ve eksiklik sürdükçe ceza tekrarlanabilir. (Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir.)
- İş kazası sorumluluğu: Kontrolsüz bir ekipmanın yol açtığı iş kazasında işverenin hukuki ve cezai sorumluluğu ağırlaşır; SGK rücu davaları ve tazminat riski doğar.
- Belgeleme yükümlülüğü: Kontrol sonuçları kayıt altına alınmalı ve denetimde ibraz edilmek üzere saklanmalıdır. Belgesi olmayan kontrol, “yapılmamış” sayılabilir.
Kontrolleri dijital takip etmek
Çok sayıda ekipmanın kontrol tarihini, periyodunu ve raporunu manuel (Excel/kâğıt) takip etmek hem zahmetli hem de risklidir — bir tarih kaçarsa hem ceza hem kaza riski doğar. Bu yüzden birçok işletme ve OSGB, ekipman envanterini, kontrol periyotlarını ve otomatik hatırlatmaları tek yerden yöneten bir sistem kullanır.
EkipmanTakip tam da bunun için tasarlandı: QR ile saha kontrolü, yaklaşan kontrol için otomatik hatırlatma, PDF muayene raporu, arıza/zimmet/görev takibi ve mobil + çevrimdışı kullanım.
Periyodik kontrolleri bir daha asla kaçırmayın
Tüm ekipmanlarınızı, kontrol tarihlerini ve raporlarını tek panelden yönetin. Otomatik hatırlatma ile ceza ve kaza riskini azaltın.
14 Gün Ücretsiz Deneyin →